■jSgglljMM

mm

mr&Ui*' -J

aEBaBt^isp$a$3b

! PLANTA R V N'

s^SMr v=*g§afi

ig^MI »»W»

r .; ... : _ -1;.. - ... - ,— - - - '• i -■_- .;■ - .■ . '

HISTORIA

Cui annexum eft Adversariorvm

VOLVMEN.

Reliqua fcquens pagina indicabit .

Pili

«i^alsBESKiV’,

7-.> Irzh

liiiwrtMiiteiwMlII

AhTVERPIjSj

Ex officina Chnftophori Plantini Architypographi Regij. M.D.ixxvi.

i«iiiHiim.aiaffl^

9

ADVERS ARIORVM I L L VS T R ATI ON E S, C AS TIG ATIONES,

A VC T ARI A,

CONIECTANEA,

Nominum & opinionum Consensvs,

& Harmonia,

Selectiora quxdam Remedia Sc- Svccedan ea.

Cum Gvillielmi Rondelletii anciballomcnon emendatioribus tabulis,, nunquam antea cxcuiis.

s

VNIVERS IS

G A L L I AE BELGICAE

ANTIQVISSIMIS, SIMVL ET

NOBILISSIMIS ORDINIBVS.GVBERNATO- hibvs, definsojubvs et macistratibvs,

Operti Argumentum & emolumentum.

O N poflum , viri illuftrcs ac totius GallixBclgicx prxfedti, gubernatores ac magiftratus clariflimi,hu- iufcc communis patrix noftrx calamitates piis la- chrymis vobifeum ferio non deplorare , qux dete- ftando atque exccrabili hoc bello ciuili tammifere atque hoftiliterhinc inde dilaceratur, vt non tantum vrbes, & firmiflimas munitiones funditus dirutas fpedtemus, multaque hominum millia aquis, ferro, fame & incendio extin&a, fcd etia mutuis populationibus agricolas paf- fim profligari , exterminari , & MufarumPieridumquc chorum, qui in amoeniflima huiufcc prouincix viridaria, reluftaGrxcia & tantum poetis antiquis decantato Helicone, fua fponte a multis iam annis commigrauc- rat, fere hinc infeftiflimis armis difturbari. Quos cafus tam infelices, & damna irreparabilia fine fumrno dolore afpicere nemo vir bonus ac pius queat. Eft enim tota hxc Gallix-Belgicx nobiliflima & r. antiquiflima pro- uincia, (qux iam pridem, fubFlandrix aut inferioris Germanix nomine terrarum orbi inclaruit) tanquam celeberrimu totius Europx emporium, in quod quicquid vfquam terrarum eft eximium aut expctendum,cumu- late terra marique aduchitur, omnesque Europx , Afix , atque Arricx thefauri congefti fiunt; prxclaris ingeniis, in omni genere artium ac feien- tiarum excellentibus, fertiliflima. Et quamuis is cxli tractus Septentrio¬ nalis enutriendis innumeris plantis minus fit idoneus, ob frigorum fxui- tiam & longas hyemes & continuas durabilefque ei incumbentes cxli tempcflatcs, atque iniurias ; tamen ea eft incolarum induftria , fcdulitas ac pertinax in tutandis a prxdi&is incommodis tenerioribus plantis diligen¬ da, vt nulla ftirps toto orbeinucniri poflit,qux non improbo labore Sc indefefla opera clariflimorum heroum & virorum illuftrium , nullis im- penfis parcentiu, nouis hic artibus educetur, alaturque egregie: vnde non immerito in cxcoledarc hcrbaria,antiquiffimoftudio, fummifq; viris di- gniffimo, prima laudem Belgis obtulcrim.Nam in hac vna pfouincia plu- res herbarum, fruticum, arborumque diuerfitates inucnias,quam in anti- quiflima Grxcia, fpatiofiflimaHifpania, Germania , Anglia, Francia,cul- tiffima denique Italia, aut aliquo huic circumjacente regno aut prouincia. Qux quauis innumeros pene fedulos hortoru cultores habeat-, hi tamen cx numero mihi cognitorii viroru, & generis ftemmate & literis nobiliu.

«

4

prascipui funt, D. Carolus de Groy princeps dc Chimay , Petrus de Boffu D.de Ieumont, Carolus de Boilu Bruxellarum vicecomes pix memoris D. D. Rcuerendiflimus Dominus Gilbertus d’Oignies, Neruiotu. epifco- puSj & Ioannes de BranciomCarolus de Houchin D.de Longaftre, Ioan- nes Dilfiusjoanneslloifotjacobus Vtenhouius, Philippus Deurnagle D. de Vroyland,D Ioannes de Limogcs, alias Nonnius , & Carolus Clufius, horti Cxiarex maieftatis Maximiliani Imperatoris prxfedtus, clarifSmus & exa<5lillimus,vt liquis alius, rei herbariae fcriptonipCcjue regij profeilo- res antiquiflimx & nobiliffimsLouanienlis Acadcmix Petrus de Breu- ghel, Cornelius Gemma, & Ioannes Viringus ; quos, quod in hoc ftudio exteros fere prxccliant, hic honoris caufa, vti xquum ed, nomino -qui¬ que in hoc concinnando opere, maximo mihi adiumento fuerunt, fub- mimilratis innumeris raris ac lingularibus plantis, quas magnis expenlis Conftandnopoli,exGrxcia,Hifpania, Italia, cxterifque Afix atque Africa* regionibus, & nuper reperto nouo orbe, inftruendorum ditandorumque horrorum fuorum caufa copararanpalufquc quam plurimis herbis, quas olim eis ex Italia, Gallo-prouincia acLingua-gottica miferam, quaru mi¬ hi (eminaria in turbis Lugdunenfibtis perierant. Quapropter veritus ne hiicedeploratifhmis temporibus, earum quoque qua: mihi funt reliqux, iadburam facerem: in animum meum induxi, hxc nollra Stirpium aduer- faria fu penoribus hifce annis in lucem edita, audfiora, & emendatiora nunc,mul:ifque nouis additis plantis relaicire,dilucidiufq; explicare qure in priore editione didla fuerant obfcurius, additis herbaru facultatibus cx Diofcoride, Galeno & prifcis.qno fcriptisnoftris plus accedat au&oricatis & ponderis; melius enim cft a fontibus hanrire,quam riuulos ‘eonfedlari. Suntenim reeentiorum complures qui profitentur, fummeque gloriantur nona fe inuemiie remedia, nouasque prxparandoru medicamemoru for¬ mulas, e quoru numero tenebricolis fuis icriptis cft Paracelfus- eiufq^ afis- c)x; cum tamen in Diofcoridis,alnfque veterum audeoru monu metis ,hu- iufcemodi extrahendaru facultatum herbaru, prxparandoru mq; medica- mentoru rationem polleris tradita legamus. Atncrcm eandem, quorun- dam more,fxpius repeterem,, textum Galeni, AigineLX,Plinij,aliorumquc veterum ad veroum defcriptuhuic noftro opufculo minime inferendum iudicaui.-tantum lectorem admonui eorum quxa Diofcoride omifla & ao aliis addita ruerunt, adiedtis tamen honoris caufa audtoru nominibus, nequenqua,aut ingenij,aut laborugloria,quod iniquum foret, defrauda- rem.Quinetia fxpenumero multos locos Diofcoridis de herbaru viribus, carum que^caufis per Galenum explico. Galenus namque teftatur nullum omniu m eoru, qui de re herbaria ante fua tepora funt eomentati, Diofco¬ ride accuratius, aut verius,autdodius fcripiific; quem vnum fcquendum monet, feque eius interpretem efle pluribus locis fatetur; ei foli tota lim- phaura medicamentorum fejentiam acceptam refert : neque eum pudet Dioicondis textum ad verbum paflim fuis feriptis inferere.Comprunant igitur maledicum os fuum inepti blaterones, qui crudiulTnni Diofcori.

dis , 5c

. c- , 5

dis, & omnium do&orum calculo in re herbaria principis, fcripta omnia» nihil nifi empiriam eflecauillantur. Eft enim turpiflima illa imperitorum hominum confuetudo,vt ea improbent ac reprehendant, qua: ob ingem j tarditatem aut focordiam affequi nequeunt, & propter vmolitatem 6i fu- perbiam, aliena contemnunt ; 1 ixa tantum admirantur.

Nec tamen interea vbique caufarum,operationum & facultatum ratio¬ nem curiofius reddere ftudui, aut fimplicium medicamentorum qualita¬ tes fecundas, tertias, quartas, aut etiam occulcas explicare, ea ftudiofi le¬ ctoris mdultrix breuitatis caufa relinquens : quamqua eas qualitates ma¬ gna cx parte in quambreuiflimam tabulam redegeram, ac fimiliter notas comparationes, ac figna herbaru inter fe aliquam limilitudincm haben¬ tium, foliorum, radicum, florum, feminum, frudhium, aut aliarum par¬ tium in gratiam tironum: fed horum temporu calamitas & impenfle im¬ modica: huiufce operis progreflum retardat s alias tamen opportunitatem nadtusSc otium, id quoque, Deo fauente , abfolutum in lucem dabo. Nunc quoniam in nominibus ftirpium, herbarumque magna eftconfn- fio, quod vnufquifque pro arbitrio, vel maxime exoticis ac peregrinis no¬ minibus, eas nuncupet (quod baptizare lfli vocant)adieci in ftudioforum gratiam eorundem nominum confenfum atque harmoniam.

Catcrum cum apud me haberem fuccindtum tracfatum G.Rondelletif Devfu & compolidone medicamencoru m minoratiuorum,przparan- tium, purgantium & eradicantium , variis remediorum formulis , eum» quod nunquam antehac in lucem fuerit editus, aut pratermiflus in eius libro De internis . hifce noftris commentariis in ftudioforum gratiam libenter adiunxi.

Sufcipitc igitur, viti illuftriflimi, has Stirpium noftras obferuationes aequis animis, quas ad comunis patria noftrx vrilitatem denuo in lucem emittimus. Quas fi vobis acceptas efle intellexero, da bo operam vt his lo- cupletiflimisStirpiu iconibus haud pernitedus numerus accedat-namque Excitat ipfc fauor ftudium, laudatdque virtus

Crefcit , & immenjuw glorta- calceer habet, Vt ait poeta. Deus Opt. Max, huic cultiflimaeprouinciae , vobis autem gubernantibus, & magifiratus munia obeuntibus, magna cum veftra gloria, rerum omnium felicem fuccefluna concedat, & pacem vitam que ad felicem producat feneebxa.

A 5

MATTHI& DE LOBEL

Franciscvs Hemvs Insvlanvs.

7

PErlegi, in fi manus iam ter fi quater fi refumpfi. Artis Matthia Docior Apollinea ;

P er legi quod opus docto de pectore promptum Publica mox populi mittere in ora paras.

Quam noarium , quam diues opis! jp e dare nouarnm Plantarum formas quot,flcciesfi datum !

Quot facies florum! warioqueis [emine natis Pt <vjis efl impar, difiimilisfi color .

Illic tum wiolas ,Amaranthos, tumfi Hyacinthos , Narciflos evideas , multiplices fi rofas :

Irida, cAeftem qua mille coloribus arcum Exprimit, &-> rorem, pr At emes fi crocos 5 Atque alios alio celebratos nomine flores ,

Commendat evarius quos odor atque color .

Ipfe quidem haud eynis depidos floribus hortos Pingebam L&to me peragrare pede >

Ddedos Cereri quondam, quos fertilis Enna ,

Quos habet exculto Sicelis Hybla filo:

Huius Hi nata afluetis comit at a puellis Carpebat florum fapius omne genus .

Gratia debetur tibi maxima dode Lobelli,

Qui ditas plantis Pelgica culta nouis:

Quas "e longinquis flarflm regionibus adflrs ,

P ercurriffe leui quas pede dulce fuit 5 Antiqui campos Latijflaturnia regna >

Pegnafl, qua duplicis everberat c vnda maris ; '

Et totam, donat cui Narbo e vocabula , terram ,

Et quam Er ancus arat evomere ; quam fi evaga Anglorum fidem circum fonat Amphitrite ;

Et te Teutonicis terra habitata eviris .

Ncc fatis hoc, evires etiam' , dotes fi recludis

Natmas

8

Natium, @n quo qiuq, fit orta loco,

3tyg nom methodo pr&ftas, atque ordine pulchre» Confufum n ut lecior nil reperire queat .

Urgo tolle moras :pofccnti excudere formis Calcographo ingeniq da monumenta tui ,

Intr a quipopulofa^ tuos Antvv erpia muros Inter ealcographos regia feeptra tenet .

-N ec mora, fama tui populorum exibit in ora ,

Vies Eois notus, (S^ PlcffcrUs.

Tunc nou a mi tacitum mulcebunt gaudia pe Eas , Aftr afc contingam ? vertice celfa meo :

Dum recolam fub me linguam didiciffe Latinam , Artibus (§■> pelius exeoluijf bonis .

Vndefeges tam l&ta breui fucer euit in auras , Quam t uus immenfo foenore reddit ager .

Tolle mor as: audi iuuenum tot <■ votaprecantum , Subdit quorum animis ars tua Phcebe faces.

"Nocturni er far e ardent, er far e diurni Quod te fama loquax euigilaffc canit .

Non poteris c vnus tot longum obffere njotis :

JP andefmus : portum deferat <vncia ratis ,

SvMMA PRIVILEGII.

p. % V,T v_Mf^ Regio P riuilegio, ne artis dius prater Chnjtof horti P lantinum libri hunc cui titulus eft: Plan¬ tarum (eu ftirpium hifloria intra decennia imprimat , aut alibi imprejfum in [itas ditiones importet, ven.ilemve 'pfeat quifecusfaxit , poena fifco Regio exoluenda mul- crabitur : vt latius in Regio diplomate expreCfum etl, Pat0 Brttxelk, An. m. d.ux v.peatittimalulij.

Signat.

I.BIyleucn,

t

MATTHIfi, DE LOBEL

stirpitm observationes.

Graminis omne genvs

Aduerfaricrum pag. i\ i‘ . y" .& quarta reddendum.

Vulgatius pratense gramen, pag. i Belgis Gallis, ['herbe de praiz, & abfolutc de

Germanis S Jftao. 1‘hevbe, quafi ommum herbarum vulga-

dr Anglii.) tifima,praapua,& vfttattfima diceretur. Exili g r a m e n duriis.

H v i v s femine vtuntur medici ad obftruflriones vifceium imitatione Aputei , qui herbam gramen decoquit, & cum ea florem terit, & in panno lenit,& impolita fplenis dolores finit.

Folia iumenta&bouespafcunt. Diofc.

Veterina: faginanche &laftis vbertati longe praecellit dulce : contra improbatur acidum, vul¬ go Sattr & aigre.

Graminis varietates quamplurima.

N at v r ai portentofb lufu quam plurima; graminis varietates prilcis & neotericis pritermif- fieautnegle£be;(olo, cado, culmo, folio, radice,iuba,pannicula, fpica & coma; maioribus, minori- bus;anguftioribus,!atioribus;gramineis,iunceis, miliaceis, loliaceis, hordeaceis, triticeis, duntaxat difcrcLT, a quibus quia perfpicuar,fuperfedendu,vcleafaltem paucioribus profequenda duximus.

. Exile gramen durius.

Fot i olis iunceis acidisvnciam & fefquiunciam aldsepufilla filamentis crebris compadta

B radice

1(5 STIRPIVM

radice oritur fabuletis,ericetis & fquallido aridioriq;,agp Gallia:, Angliat.G ermani* & Belgii: pan mcula 8c lemen acerola>duriora,peco ri minus grata,. f

Gramen Typbinum.

Gramen CjpcrouUs.

Typhin vm iifdem, quibus proxime defcriptum, natalibus gaudet, fed maritimTs non fe- cusac mox fubdendum Cyperoides gramen. Radix item pufilla, capil). ,cea: caulis dodrantalis & pedalis.

Cyperoides gramen nuncupari poteft' i ilice mat jo cohtefu libi implexa, lonniufq lic ra d.cata, cyperi longi modo , vt ab aliis fecernatur. Folia habet pedem longa Algx marinx quadam, ternis, &m cauliculo dodratali & pedali faftigiola vnciam & fefquiunciam longa, acerofaTyphini

Gramen Pxnniculofum PhjUriohks,Amoutcms vulgo.

.H-spAn is pulchellum gramen Antiwettes quaCi amatorium obvenuftatcm dicitur : exili curis & hbris implexa radicem dodrantali & pedali culme fpeciola iubata latiore & lattiore pan- nicula, congefta, per maturitatem candida. ExHifpania in e,gium femen delatum, opera & fe- auutate Garoli Clufij ftirpium exoticarum peritiffimi indefellique veftigatoris & feriptoris . Nar-

bonenfi

O B S E R V

bonenfi agro nonnufquam occurrit.In Gallo- Belgio etiam frequens iuxta Auxiacucafetum, & vicinis locis paffim.

Gramen panniculofum.

AXIONES. II

Gramen Caninum medicatum, pag. i‘. Belgii pecn & Ittbgzas .i. geniculatum. Gallu Chicn- dent. Hi(p. Gramenha & Grama.

Graminis vires ex Diofcoride, Galeno, Plinio, prifcis & neotericis gramineo generi red¬ dendi, Aduerferiorum folio primo & fecundo.

D i o s c. Trita radix* illitu vulnera glutinat.Decottum eius in potu torminibus'ttnedetw,& vritta difficul¬ tatibus. Calcubfa etiam vefica excrementa comminuit :& ab inflammationibus placat. * Decollo adiicitur vinum, ac mei ab aliquibus , & thuris & mjrrha & piperis tertia portiones : rurfusq, coquitur in areo vafe ad dentium dolores & epiphoras. Semen ebementiiu vrinam impellit-, alitum voimtioncsij.jiSii:.

* eadem Galenus: modice enir tum frigida tum ficca.

t & vulneribus veficae decocta in vir, . , Plini ij idit,

* Plin. Gramini Parnafiohederacedhax tribuuntur.

Plura Plin.lib.24.cap.vltimo, quorum vfus exoleuij.

G a l. Radix modice frigida eft & ficca : mordacitatem quandam exiguam & partium tenui¬ tatem obtinens. At herba ipfa primo quidem exceilii refrigeraqin humiditate vero & ficcitate mo¬ derata. Porro femen aljbi quidem exceilii refrigerat;in humiditate vero deficcatorium, & tenuium partium & fiibacerbum.

Graminis radix dulciscft& fubacerba, moderati, tenuis 6t exigue incidentis fubftantise, qua citra calfadionem fiirfhis vifcerum referat , colluuiem propellit & deterget. Radix vulnera glu¬ tinat Apuleio. '

Gram^ ' 'lBu\bofum, nodofum Aditer f.pag. i'. Iifdem temperamento & viribus/piibus Caninum officinarum, pollet.

B i

Gramen

G r A m s n Cannium alcerum,lfcbamipamiicn- Ut maximo Gramini marino arundinaceo con¬ gener. Aii: erf oag. 4".

Vfu ctttts gramen Clufij.

$ T I R P I V M

Caiamocrojtis Aduerf.pag f.

R A r ! vs minulque obuium, vel animaduerfum illud, intermedium &coenamm cum J&h-*

vt candeni dixeris millS effig,atura * *?“*«* ^eo appropinquat arundini vallatoria

In Grsminefulcato pag. j.deme &: leqetHlmuFaiii. in oranuae Unato albo linea 3 6. deme &.

Ischamon vulgare Aduerf. p.ig. 4‘.

Canaria Plinij Anguill.it E/ Galli crus Apulei , r«ii« «c kibcb eJ{ mftar pedis Galli.

ramenin fe tn%uum habens (nam in i Ima dimdmu)decrefcenieluna fublatum , pluri-

OBSBRVATIONIJ, J;

mum valet ad epiphoras oculorum. Repofitum habeto diligenter, exinde lippire incipientibus ad collum li^ato,ceferiter imminentem epiphoram difcutere & lanare dicimus.

Gramen Mamu efculcntum Aduerfpag.sf, Iscbamon. Ital. Santuinella & capriola herba.

Mammarum duri tiesdilc-utereproditur.

Tritici genera. Aduerf pag.

D i o 5 c o r. Tritici genera cruda in cibis teretes tineas gignunt : canum morflbns profunt manfa ef impoft- tu. Confectus eorum flthilagtne panis, plus alit quam cibarius . E trime flrium fama fanis leniorem cibum pubet , Cr qui facile in membra demandetur-.farinaeorum cum byofiiami fucco illinitur aduerfus neruorum fluxiones, qu.is Grxci rheumatifmata vocant: item contra inter ancorum inflationes, lentigines ex oxymelhte tollit.

Sitaniorum farina, contra venenatos iclus cum aceto aut vino commodiflime illinitur : eadem ,fi decolla in glu¬ tini modum delingatur, cruentis excitationibus prodent , Contra tiifltm & exajperatas arterias , cum mentha & butyro decolla, efficax eft.

Tritici pollen fiexaqua mulfa, aut hydreko decoquatur, omnem difiutit inflammationem.

Fanis & crudus & collus cum aqua mulfa , inflammationes omnes illitu mulcet ; cum molliat dr qua¬ damtenus refrigeret : Sed herbis fuccifue huic rei accommodatis admifeeatur * . Vetus panis aridus adieHis corrn- nicntibus, citam alnum cobibeft. Recens muria maceratus, illitu retuflds impetigines fanat.

Glutinum ex fmriUgme dr polline quo charta glutinantur, fanguinem excreantibus prode fl ; fi liquidius ac tepi¬ dum cochlearis menfura detur forbendum.

Furfures autem m acri aceto decocti & illiti , lepras pellunt , incipientes etiam inflammationes omnes lenium.

B 3 In

*+

ItUMVM

o n. i g o (pica mutica. Triticvm ariffis circumuallatum

Cerm. SOcpCren. Angi. IBcct. Belg. «Efttot. Triticum Trphimm Del

Cui. Froument,Bled.\tal.F ommento, Gra- v.o drSolimt. Hifp. Trigo.

Rutu verodecotto elixi , turgentes mammas (edunt. Viperarum iClibus auxiliantur, & torminofis profunt.

Fermentum farinaceum calfaciendi extrahendi^ vim habet, priuatim calles pedum ilauopfo extenuat ■,& cutera tubercula furunailoffo ex j. ile concoquit & aperit.

violis,Solano,malua, cucurbita, laduca, & fimilibus.

I Rofis, caryophylhs.balaultiis, mefpiloriun carne &forborum, myrthi 5; Rhois.

Tritici temperamentum ex Galeno.

Vt medicamentum foris impofrum, primi eff: ordinis excalfacientium, non tamen nec rehe- care.nec humedare manifeftepoteft. Habet vero quiddam etiam lentoris & oblinientis natura:. Quod ex pane ht cataplafina , vim obtinet magis digerentem , quam quod ex Tritico , nimirum cum & falem& fermentum adiun&um habeaqquodexalto trahit, digeritq. Plura pete ex Gal. Suppurat, & calfacit; leniter detergit, fed multo minus quam hordeum quod refrigerat & ficcat. Pani herba: ad mi Icentur ad inflammationes leniendas hac remedij formula.

Rt. mica: panis lb.f farinae hordei §.ij,lini;.j.f florum Chama-meli , Meliloti an. M. j. foliorum maluarum, violarum, Solani femperuiui vel vmbilici Veneris elixorum in hydrehxoan.M.j.ficon- tuns ci ibiatis,adde vitellaouorum tria, olei violati *.iij. olei Chamatm elini § j.fi fiat cataplafina.

Inflammationi eryfipelatofk adde fucci folani hortenfis §. iii. fucci plantaginis §. ij.fucciHyo- fciamig.j.

OBSERVATI O N E S .' JJ

Ex fermento medicamentum comprobatum & efficax adpleuriti.iem dr empietima cui febrit coniunfla.

i^.Radicum graminis caninif.iij. Acetofe cum radicibus M.iij. Medulla: cardui fullonum, M.ij. Cardui benedidi , Scabiofe, herbarum capillariu ah M.j. pallularum raundatarii ^.j.Gly- cyrrhizae 3. iiij, anili 3.ij. ficuum N0.4°r.quamor(eminufrigidorumaloruah.;.ij. florum cordialiu & Hyperici ah. M.f. Fiat decodio in aqua Borraginisad lib.j.f. cui infunde fermeti panis cibarij 3. iij.coaguli§.i.f.Thamarindoru|.j. Expredionidilloluelyrupiefucco vel infufionibus Papaueris RhceadisJ.vj pro quinque aut fex dolibus. Difcutit.abftergit, pervrinas & fudores propellit, ab inflammatione tuetur,eademque mulcet, defluxionem cohibet, febrem delet, & collediones arcet.

Alia vero ratione Papauer Satiuum,quod incraflat, defluxiones fiftit,& inflammationes mulcet, initio exhibetur. Rhoeas enim,vtiRgria omnia, magis eft tenuium partium ;neque pcrfe,fedabil:er- gentibus,attenuantibus,concoquentibus & expedorantibus additur, ne fit vlla iufpido,& excre- tionis & exnedorationis, vt quidam verentur, difficultas,

Aii eadem puls ex fermento.

w.rad.Altheae,vel corticum radicis vlmi, liliorum ah. §. ij. Maluarum, violaria:, florum Hyperi- ci,Chama:meli ah. M.ij. Coque, contere & cribrajcommixtis fermenti panis cibarij §.v. farinae fe¬ minis lini & flenigrxei ah. 3. j.C olei amygdalini vel butyri infulli, olei violati ah. 5. ij . fiat cataplaf- ma.Lenit, concoquit, colledionesquedifcutir.

•Secale. Aduerfariorum pag. 6'.

Germ.a orfitn. Belg. fiosac. Hoij dev m /tai.Orzo. Hiff.Ce uada.

Ital.SegaU.HiJf. Centeno.

I

Lege fAUa- sus pag. 7.

55pi' ... . s T i R r r v m

ix l., . «greftibus hominibus idoneos.amarulentosac lentos atque faci-

lepermeabilesjminusahtquam triticum & hordeum. *

.r . . mo™m cinis aqua lubadus&illitus, pedum manuum que rimas fanat Matthiolo.

Tm qutm tritm^>dfagtt,vm*m cit, inflat, ftomachoaduer fatur, «dcmata & IlarZ , ’sif mt'*urmfscu™ ”fe,nfina &flmo columbino concoquit. Cum mei, loto & papaueris calyce

tZt‘’TaTcyructat'A^

InZ ll P mitU,ural0leo,& mtpubitpuen ninaad conco(lionem perducit, & cum myrti, 0 autlenttfco,

alZlZun Podagrici, inflammationibus cum Cornei, aut a etoprodeft. Dccofta m acr, aceto, modo quo hordeaceum cataplaf na, & calida impoflta, lepris medetur. Cremor v,roJama ex aqua atque cum ptee & olcodecotlus.piinmoucndoeft. tumaceto fubattus itidem ,& cum pice contra articulorum defluxiones prodeft. P

Io ?thmvZder °rdlniS‘n efxfi.ccando &refrigerando;habet etiam pauxillum abfterfionis.-pau- !l ‘1 plusdeficcat, quam farina fabacea, cui non infint cortices. Cattera enim fimilia funt foris ri flat, nrIn Clb° aiUem fabrlsPraft«.quo_d flatuofam naturam exuat.Fabis quantumcunq; coxe- plusflnutrit. ma rcmaneti funt Cnlln craffior,s effi:ntia: > quim hordeum , quamoferem co etiam

rlTrm h,0nd7m SePtcntrioni notiffimum m^cxir & A^>:Picardis,Artefiis, oxrerisque ^1C1°n vernaculi, Germanis «Sroffcscrtt dicitur. Autumno ad MakilLe .Jlfiutlj &. 23^matitD confedionem feritur. Radice exitfibrofa, exili , foliis gramineis ftirmlabi nUDiflUb||t0rip11iit!,C']ln P el°Ique verfusariftis rigidis & Icabris valiata, atftate matura. F rin M i GaI1°bclS1:i Germ.ftlejm gcrtfid eft, minus hordeum, Martio, Aprili, & ini.

™h> j d™“xacrer;mGhyemis quippe &frigoris impatientiffimumivniuerfa fui parte gracilius

- , ■1V,^frfU-Ah81' jath°rdr Pr*Parationem Clu;im J®aut!> vocant , hoc folo fere hordeo vtitur

r tl'r h0Crqili fequitur modo Hordelira maceratur aqua biduo & tri- nl, n t t r d Jdc efFllfaaclualn horreum aceruatur loco ventis minus pernio, quoad germen P pupillofqueradicum cirros & pullulationes (qua: hyeme tardius, vere &a:ftate biduo aut tri-

iUrueer&nofte°f T ^ incalefbatfulcatim difP^»n , fefquipalmum denfum , ter , qua- teruc die & node fub u en. tu r aperto aere : odo vel nouem dies continuos iterando perficitur

tnnfftmmftab!5 at° Pel ti‘l0’ 'gnefubditove! aptato fornaci vimineo texto calatho acuminato & upet ft.ato hordeo ; igne lento e palea, cremiis vel arido ligno admoto fornacis oftiolo fefquipal-

in 0abi1110 IIj^<'^podt0 ^ cx*cca^^r, quoad mohs frangi queat ; ficipueextoflum jflUa.itij

m fotmes capacitatem de.icitur : quod exqualibet hordei menfura ad qua tam partem accrefc c ^ antiquum bonitate, m Zytho componendo, notium pratcellit. P ,

Biera flue Cereuifla compofitio.

Nortmannis & Gai/ofe/gK Bierre ck Ceruoife. Anglii tf-Germ 23itr ahnnorn, ' mo ^'euitercomriti modios Angi, cos odo, aqua: fluuialis limpidioris femen tis cui

TCC1 mCft faet:ntTcmam fitexPIendo dolio Aureliano . Exa- rp,epn Xta’r a ^ j3 defer^.ent tres horas: dctndcforaminulo palea aut duplicato fundo apto fub -

horam ve d^°d ftf " p eft (Bd«is & AllSbs toojt.vocamm j recoquitur femihoram fefemi-

. , JMqnoc hoias vc mclms conferuetur , adiedis libris quacuor florum Lupuli fa Ii darii-

fct XS aCU Vf PrCfSr hb/lS ViX Pedem aldS PeTPnSerantur.Ht huius decqdi ftigefa-

ai ftbtisodo vel decem, fermenti II ue fatas Biera: vel Alx potentioris libra aut fefquiliBra addun

r^“fte aSltaluio’ loco tepid 1 ore permifeen tu r , togulis operiendo, fenfimque relicuum liquo-

demumfiue fennenM t'Tlent^!ra!lt,ad7llnAerd0d^ i51 j tranicolanturivala adimplentur:

nqu - reimentationeabfbluta,exadifsirneoccluduntur. *

a^undunt^brmdam, tranftdantjeoque Clereuifam tenuemconcinnant-

immutat Triti '’r4C?ft0lfte05T’aUellai'MdtUm,quodradoneconficiendbBieKcolor“ cam rcreuifiam effirh H 5l’dhcbl,"1>[lipra codu&excodum potifsimum.rubicundam&fubfif-

fahacex albida VKmmM j"’ trldco> comm'xtis quinis vel fenis libns fuinx

vpa fnmuntur'firin'e1fPftdareddlrUr' -da. t* b°rdeace'parl:es dua: aut tres ; auena: & triticei an pars ccnci.a Biera: futura: * ** Um ^Uanm tnuc^ (luarta parsjaqute quantum fatis,pro tenui tate3& po-

N

Prhn£

OBSERVATIONES. _ 57

Prime nobilitatis Anglorum Ala fumi» & vinei' faptrris potit, cuius hyellte pmipuus vfus, quia minus conferuatur. ^ v

Recipit decocfti Malti (vernacule toojt) libras ducentas, florum lupi fali&arij M. ij. que Mala dul¬ cem & infipidum fapo; em exuar. Percoctis & tranfimffis tenfim commifceantur (vt Cupra monuimus)

. fxcis bierx vel Alte librae ues,& <3taut Anglorum (Belgae iSattlucr vocant) librx fex vel otto.

<5raut enim fit hoc qui fequitur modo. r . .

?, farina: Malti lib. vj.velo£to: aquae feruefa£te lib. 1 1, vel i j. quae agitata & probe fexies dic re¬ mixta tepente camino,ftragulis operio & palea condito nitido vafe tamdm macerantur, donec ierap.j . lentorem aflequantur .Tunc igne rfedul6 verlandone viantur, ad pultis foltdroris crallmem pereo- quuntur.

" ZuSef & Curmi biofior.

Dios cor. Ex hordeo potus fie, au Zytho nomeneshtsvrmam cit, renes & neruos lentat, membranis pra- ferum cerebrum vefiicnt ibus, officit: inflationem pant,vitioftm fuccum creM.clepbantiafun &'&”«■

C V R M I.

Fit dr ex hordeo potus quem Curmi nominant ; eo^ftpipropotuvmntur. Verum capitis dolorem monet , malum fuccttm gignit, nentis nocet, conftmilia etiam potus genera ex tritico fieri. filent m Iberta qua Occidentem petat, O’ Britannia.

Zythum & Cereutfia Plin.

£x frugibus fiunt & ponis. Zythum in i£gyptp; Caelia &.Caerea,in Hilpania: Gereuifia&r plura ge¬ nera in Gallia, aliisq. prouinciis; quorum omnium fpuma cutem foeminarum in facie nutrit.

Quantum ex prifeis Plinio & Diofcoride coniedturam facimus de Zytho & Curmi, potiones Ce- reuifiis noftris proximas, nec dubie defignafle videntur: prxfertim Alam , quas vini vicem autiquitus fupplet Britannisjquoru ipfe Diofcorides memimqrefcrfs malufuccu gignere & ncraos tentare: qui¬ bus idem, quod nobis, eueniffe potuit, potiffimu plebi & Anglicx rufticx turbx.cui ad gula delecta¬ menta potentiorem Alam e canponarits expetenti , inexaturabilisquxftus gratia lllaex Malcolixmio . aqua: vice macerato, imponiturjucenim magis compofitam & grano potiore ementitur;caputferit, x- tamque opilionibus, colonis & naucleris ftultitiam conciliat . Nec defunt nonnuiquam inexp e i e^ nummorii vafri homines qui Bie-ra: prolupuli floribus camini fuligine fubftituant, aqua lalla Ma tum macerantes, vt eo plus fitiantur bierx , quo plus fintpotx . Harum potionum & confimiltum alliduo vfuincommoda Diofcoridi memorata percipiuntur: qux non pofliint fine hepatis & vitceium itim- mo difpendio aflumi. Cerebro & neruis inde affeftis & fanguine exufto, fit tuberculorum in facie & nafo,vti elephanticorum, eruptio, inde apud Anglos in hunc vfque diem locus protrito elogio, i ci- ui tfibi faciem &uafum rubrum, tuberofum, commendatioris Alx. Maximaigiturin Cereuiliavarie- tas:proiMtione,quantitatefrugum,mixtione,compofidone varias qualitates forata. Germanis & e - gis Gentiana,Baccx Lauri,Zeduaria,«5a3BcI, Helenium, Lauendula,Saluia, Hornum flores, Cuculus fiue Cucubalus Indianus, (quem infanum feufuriofum folanum faciunt) chamxpitys , coriandrum &confimiliavna cum lupulo incoquuntur.

Limpidior , potior , bene defxcata biera , cuius quidcmifaciendx rationem, vt calidioribus mno- tefcat regionibus, docuimusjfuauis & falubris eft po.tio;alimenmm bonum prxbet.modo probe & ex optimis frugibus paretur & percoquatur. . ..

Tenuis autem qux grani minus, plusaqux, recipit; humedtando refrigerat, minui que a it.

Acida malum fuccum gignit: renes,neruos& caput tentat: tormina, inflationes mteftmorum, que- admodum & recentior epota , ftillicidium vrinx, craffiimfiiccum •, calculum i^num-Sc ve icx parit, Luterianacrafla, dum recens, peflima. . _

Additur Lupillus Bierx vel Alx duplici rationejcum ob fapore & confcruationem.tum quia cral- fum fuccum Zythum procreare literis prodatur; cuius erratum & noxam emendaret , aperiendo ab- fter geret, per venas craflapi tuito faque excrementa, venarum, rennm,.vefiac, citra magnam cal factio¬ nem educeret: docemup.iv.a Mefue in fyrupoe fucco Lupuli & Byzatino,aliifq- neotericoru compo¬ sitionibus Lupulu,- non fecus ac furnariam, fanguinem purgare & defaecare, eiiilque ebu diciones com- pefcere : iecoris intemperiem calidam , intemofque feruores , fcbrefqfie bihofas & pituitoias arcere. Quem eundem efFe&um pra:fl:ant turiones flue Afparagi vereerumpentes,cibo & acetariis.

Floribus tamen, quia temperate calidi, fecus enenit, vti de Coriandro monuimus Aduertanorum pagina 3 1 4. Quod caput feriant, e Cereiiifia non reiiciendgneque illis caufa rheumanfmauim c< ai ti- culorum defluxionum,vtdo£Hs Anglis perplacet,attribuenda;fed potius inglnuiei9crapulae,mo.!inei, blanditiis &c gulas oble€tametis, quibus funt. dediti, afcriberedeberifcj quia Ala ipfi potenin A,.ine ci3j aut lupulo pauxillo concinnata, non fecus ac vinum, abditifflmas permeat cerebri membiaiias/. «tiern- <iue infert incommoda. Lupuli flores non nocent qualitate, fed quantitate, quemadmodum -vmu m cC optima qusuis temeta.

im—mm

j T I R ? I V M

M r n c ,^X Maltic°Umine CatapUJma podagricis vtile.

mine excodte pultes adnemorunf&artic jreuill‘T,to0Jtfi"emuftopatrio, ideft.infufi Malti cola - rendo mire congruunt. «culorum dolores facmnr , qui leniendo , roborando & dige-

pul. Ciminiam iib.f.denuo ad craffitiem percoquantur Hoc medi™ ' 'Pu ^-“r£id.me!Iis & pereruditus medicus D.Baylly apud Auxonienfes profeflbr Regius. ““ mih‘ COmmunicauit

da prilcis dicitur hordeum , auena , & frugum ornne genus decorticatum^ SrU” turnain vnum corpusredada , quteptiflima tota etiam vocatur, icremore '

ad ptifanas expetitur. .capite De hordeo.ptiffimam crudam edam fecithordeumaTerotum, quod

H o r d e v M fontaneum Jpurium. Holcvs Plmtj AnguilUr*.

Zeopyrvm fwe Trit i cospelthvm. HoRoint limium vulgo vocatum.

quale hordeum rdlibili. Hsccircacan^’* a,riftas ^et in cacumine tenues, culmo

quidem ob id nitidam vocant. s ’a’ veIarca educit e corpore ariftas . Hanc

19

OBSERVATSON ES.'

Zea, l«i, Aduerfiir. pag. S-

Germ. £>pclt}. Gal.ECpemm.HiJp. Spelta. I 'tal . Spelta & Farro.

D r o s c. Plui quam Hordeum alit, ori grata, digeritur in panificia, minus quam Triticum alens.

Gal. Vniuerfafuafacultate tritici & hordei media.

Plin. Ex vino ad Scorpionum idus tepida.&fanguinemexcreanribus.Irem Arteria; : tufll cum ca pirino leuo aut butyrojexfamognecomollifsimaomnium.vlceramanantiafanat.

CitiMsoti Diofi. efl Semola Gallorum & Italorum.

D iosc. Crapor esi ex ZeaTritico^ farina, ex qua pultem faciunt, abunde alit, facile conficitur%-,alutwi vehe¬ mentius adftringit,fi Zea ex qua fit prius torreatur- * Alginetat & Gal.concodionirenititur.

Siligo Tragi. O i y R A Diofcoridit.

D i o s c. Zearum generi ad[cribttur,fed minus aliquanto nutrit, m panes vt Zea cogitur.

B itu A. Monococcosrecentiorum & Dod. A vena .pag. 9.

Aiuerj. pag.y. Angi. <©ctc3/‘Ctca6'0auct.H^.AueacSrAuein,

D 1 o s c. Attena ad cataplafmata vtilis , veluti hordeum, pulte huius alitus fisiitur-,prodefi tufiientibus in ftirbi- tione [tutus,

Gil. Illitadeficcat & digerit mediocriter, fine morfiiitemperiem autem habet paulo frigidiorem; nonnihil etiam allridionis obtinet, vt ventris profluuia iuuet.

Plin. Decoda in aceto nanos tollir.

Vulgus medicorum & plebecula torrefaciunt, laccnlis excipiunt millj modo ad colicos dolores, tdmouentque calide.

eadem Gal. & Acgincu

c 1

B R. O M O S

O E S' E It VA T ION I S. 2t

Bromos, FeflucagoGafa.pag. 9.

Gufliqaueron. Ital.venu vana .1. aueru cajfa,& orzo (aluatico.

Im demum Mattbiolo Aegylops 'altent, noti prima epit. 845 .

D 1 o s c o R. Eramus herba Aegylopi fmitlis, exiccatoriam vim habetis , decoquitur cum fua radice in aqua ad tertias, & imi colati par modus mellis adiicnur : rurftts incoquitur , dtmrliquidimelUs craptudo jiat. Linteum ex o humore imbutum , & naribus inditum , contragraueolentiam vlcerum efficax eft . Aliqui tutam aloen addunt cr eo modo mtntur. Cum fucis rofis cocla m vinograuem oris halitum emendat.

Bromos flenlis altera- Feftuca altera Dod.Germ.Z&att drlulcj Ke/g.SDi.iuitR.

Bromos fterili affinis htec & perquam fimilis: apiculis comprdlionbns Canini graminis, ferae ob¬ longum, acerofum, SecaLino, cuius eft vitiu, multo minus claudentibus, in fecali & agrorum marginibus reperitur apud Belgas.

JE g y l o v s Bromoides Belgarum: Aegylops Dod.Eelg. jc&areaeeume.

/Cgylopem inter & Bromum herbam media eft hatc.qux Belgis gcbacr&c curite, quali dicas,- aue- nam ariftis fiue barbula donatam. Autna- coftie aut /Egylopi alfimilatur. Semen acutum, hiifutum, ob¬ longum, ruffum, glumis occlufum. In Anglia, Belgio, & Gallia inter hordeum &fecale nonnufquam oc- curriu.Num eadem qua; /F.gylops prasflct, incompertum hadtenus.

Festvca liaexty/raf Harbonenjis & calidarumregionum. Aduerf pag. 10.

An FeSluca hordeum Plini)} Ital. Orzofaluadco.

D 1 o s c o r. Illita cumfarma herba" agylopiis medetur, t duritias difeutit. Succus farina aimislus fucatur, & eorundem gratia reponitur.

*Gal. eadem. f quialenitereft acris, digerendi vim poffidet.

Phoenix pag. 1 o. Hordeum murinum, vel Lolivm Aduerf. pag. 1 o.

Lolium rubru: Be^.iBupfeftnjm.Gcr. ffiintjeit Gcrw.5rmtaItlj,Ctuctoepftn,dr iuIctj.Hijf. helmcr.cr H0al& tjoljoj. Gal. Iurayeiauuage, Yoio,c<r Zizania/Ml.Giogliodr Loglio.

Ital. Gioglio laluatico.

ii

S T l n, V t V M

n. . , , , STiarivw

m wfu'u:- Sm in f umeto Wm ’mPe'

Lolivm.

/ I OS CO R. T\fntU/r< itinlifiim tMiivoT.- . ../ .

JLOLIVM.

G a l. Deoccat, Se excalfacit efficaciter, ve propinam im fir k ' perinde vrilla, fubtilis effindat. Verum multum in hoc deficit S bjS’ I?agIS t3llamIris : ffiinoneft pnmo terti j ordinis excalfacientiura;fecundi vero in fine exiccanbum hocPonallptom quifpiam in loliaceam farinam fuis foporiferis medicamentis mifcent Chymifbe.

v s t i l a g o Aduerf pag, 1 1 .

Crataogonon Aduerf pag. 1 i ,

^rrSr1^," ^ ^

M" me “»'“>» hauriar, virili, fexus partum futui uT ept""‘ q g‘nU ‘l“buS & m mdo "4ml,midem

Cut^oconi varier*, qmundam & Euphrajia i‘. Dod.

Mela m-

Psevdomeianthivm, IStgellaBrum Doi. Lolium perperum Fuibfio. Lichnoides Segetum Mutoni, Gitago Tragi. Hijp. Neguillia, & Allipiure.p<«j.r i.

Pleudomelanthium,vt teftaturFuchdus,ex neo¬ tericis lichenibus & pforis fanandis, vri Lolium,cffi- caciffimum ; vulnera glutinat , filtulofis vlcenbtis medetur, fanguinem ftipprimir.

Num pello fubditum menles trahat, vt ex Hip¬ pocrate l3od. refert, ignoramus : led Nigellam v- tramquefiue Melanthium cum honenre,tiim cam- peltre , cuius gemina varietas, meile Mercuriali ex¬ cepta, id praftare non dubito. C um inter legeres Melanthium lylueftre oriatur, fufpitio eft Hippo¬ cratem per Melanthium ex tritico illud ipliim in- nuide.

Quafuiscutis fcedationes leminis farina ex mei¬ le illita delet.

Oryza o^fu^a.

Angi. dite. UiJp. Arroz.

Diofcoridi & Galeno medio erit er alit, & alnum (upprimtt.

CralTum prabet alimentum.

2.1*1 1 YM

O B S E-.RvV A T I O N E S. tj

Milivm Mgl.SH&pU&ttiillttJliJp. Miyoc^Milho.

D io s cor. Milium in panes coactum, minus caeris frugibus alit -.jisltt pulte fua a!uttm,vritum cit. Torretur, pj;n & Ga^ t f eruens in fuco ponitur , vt torminibus, rcliquiffe doloribus, fifotteatur, auxilio ftt. eadem.

Gal. Primo ordine refrigerat, exiccat vero cercio exoluto, aut certe i”, intenfo. paululum etiam la¬ bet tenuitatis. Aluum humentem deliccat.

Varietas. Semine nigro & latiore tuba ab hoc folumdiuerfum videas,

Milivm Indicum Plinianum, TrumentumTitnicum Doi.

Triticum Bactrianum Pliu. apud Cordum. Aduerfpag. 13.14.

Certi:. VuttSfryct; tto;n. Hijp. MijoTurquefco, ItaL Fromentolndiano.

S o r g h o, Melica Iulorum Matthioli& Dodonai. Aduerf. pag. 14. Gcrm.&aigttimen.Belgii, £>o?gract.

Viribus Panici conftat.-pauperum tabernis & culinis agri Ferratienfis vfitatiflima.

Iiegepa.r^.